به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، این مستندساز که پیش‌تر با آثار «زیر سایه ام کامل» و «سرطان اجتماع» شناخته شده است، در این پروژه دوربین خود را به سوی چند کشور اروپایی برده تا بپرسد پس از هفتم اکتبر و جنگ غزه، چه عاملی باعث شده بخشی از شهروندان این جوامع در حمایت از فلسطین به خیابان‌ها بیایند و برای این موضع حتی هزینه‌هایی بپردازند.

محسن اسلام‌زاده درباره ساختار اولیه پروژه می‌گوید: «در ابتدا قصد داشتم فیلم را حول دو شخصیت بسازم؛ پروفسور کریستف اورلاین، جراح فرانسوی و استر، فعال هلندی در جریان ضدصهیونیستی. اما حضور در پاریس مسیر کار را تغییر داد و با چهره‌هایی مانند اولیویا زمور، فعال یهودی مخالف صهیونیسم، میشل کولن در بلژیک و دیودونه، کمدین فرانسوی، آشنا شدم. به همین دلیل فیلم از قالب روایت دو شخصیت خارج شد و به مجموعه‌ای شش‌قسمتی با شخصیت‌های متنوع تبدیل گردید.»

او درباره انتخاب کشورها می‌افزاید: «سفر ما به سوئیس، فرانسه، بلژیک و هلند بود و محدودیت ویزای دو هفته‌ای اجازه سفر به کشورهایی مانند آلمان را نداد. پاریس به دلیل برگزاری مستمر برنامه‌ها و تجمع‌های اعتراضی یکی از مهم‌ترین ایستگاه‌ها بود؛ سپس برای دنبال کردن فعالیت‌های میشل کولن به بروکسل رفتیم و در هلند نیز با سازمان‌های مردم‌نهادی روبه‌رو شدیم که فعالیت گسترده‌ای در حمایت از فلسطین داشتند.»

از تظاهرات تا هنر خیابانی

اسلام‌زاده تأکید می‌کند: «تظاهرات در همه این کشورها پایه ثابت حرکت‌های حمایت از فلسطین بود، اما آنچه برای ما جذاب‌تر بود، ابتکارهای هنری برای رساندن پیام فلسطین بود. گروه‌های تئاتری در خیابان با اجرای صحنه‌هایی از مجروحان و مادران داغدار، توجه مردم را جلب می‌کردند؛ گروه‌های موسیقی نیز در شهرها برنامه اجرا می‌کردند.»

او از اقدام گروهی در هلند برای یادبود کودکان کشته‌شده غزه یاد می‌کند: «این گروه کفش‌های کودکان را در میدان‌های اصلی شهرها می‌چید و ساعت‌ها نام و سن آنان را می‌خواند. وقتی تعداد قربانیان به هزاران نفر می‌رسد، عدد برای انسان انتزاعی می‌شود، اما دیدن کفش، نام و سن یک کودک، آن عدد را به واقعیتی انسانی تبدیل می‌کند.»

مستندساز همچنین از گروه «یک درخت زیتون بکار» می‌گوید که در سرزمین‌های فلسطینی درخت زیتون می‌کاشت، مشخصات هر درخت را ثبت می‌کرد و از مسیرهای حقوقی برای جلوگیری از تصرف زمین‌ها تلاش می‌کرد.

پیرمرد ۷۹ ساله‌ای که هر روز ۱۴ کیلومتر رکاب می‌زد

یکی از بخش‌های ماندگار مستند، مواجهه با سیمون، پیرمرد ۷۹ ساله هلندی در میدان دام آمستردام است. او برای حمایت از فلسطین در میدان حضور داشت، نمایشگاهی علیه رژیم صهیونیستی برپا کرده بود و چند بار مورد آزار و اذیت قرار گرفته بود.

اسلام‌زاده می‌گوید: «سیمون هر روز حدود ۱۴ کیلومتر با دوچرخه به میدان دام می‌آمد تا برای کمک به فلسطینی‌ها جمع‌آوری کمک مالی کند. این مواجهه برای من به یک پرسش اخلاقی تبدیل شد: اگر روزی باید در برابر رنج مردم فلسطین پاسخ بدهیم، در مقابل چنین انسانی چه خواهیم گفت؟ آیا حاضر بوده‌ایم برای حمایت از مردم مظلوم فلسطین حتی هزینه‌ای کوچک بپردازیم؟»

فاصله‌گرفتن از قالب تبلیغاتی

او تأکید می‌کند: «طلوع از غرب» قرار نبوده صرفاً مجموعه‌ای از گزارش‌های خبری درباره اعتراض‌های غرب باشد. تفاوت مستند با خبر در نزدیک شدن به شخصیت‌ها و حضور در فضای واقعی زندگی آنان است. به همین دلیل تلاش کرده‌ایم فیلم از قالب تبلیغاتی فاصله بگیرد و اجازه دهد مخاطب شخصیت‌ها و دلایل رفتارشان را خودش کشف کند.»

از نظر فنی، این مستند تقریباً بدون آرشیو ساخته شده و تنها چند پلان آرشیوی دارد. بیشتر تصاویر تولیدی هستند و روایت بر مشاهده و گفت‌وگو استوار است، نه نریشن و خواندن متن؛ روشی که به گفته اسلام‌زاده در مستندهای تلویزیونی کمتر دیده می‌شود.

فشارهای امنیتی بر مسیر مستند

این مستندساز می‌گوید: «سفر ما در شرایطی انجام شد که سایه فشارهای امنیتی را در اروپا احساس می‌کردیم. اگرچه در طول سفر اتفاق مستقیمی برای گروه فیلم‌برداری رخ نداد، اما پس از بازگشت، یکی از چهره‌های حاضر در فیلم با مراجعه نیروهای امنیتی روبه‌رو شد. همچنین دیودونه، کمدین فرانسوی، تحت نظارت و محدودیت تردد قرار داشت.»

او اضافه می‌کند: «برخی از فعالان حمایت از فلسطین در اروپا با محدودیت‌هایی از جمله محدودیت کارت بانکی، مجوز کار و خدمات روزمره مواجه شده‌اند، اما همچنان فعالیت خود را ادامه می‌دهند.»

روایت مقاومت از زبان دیگران

اسلام‌زاده معتقد است یکی از تفاوت‌های «طلوع از غرب» با بسیاری از آثار ساخته‌شده درباره غزه و فلسطین، زاویه روایت آن است: «مقاومت و فلسطین این‌بار از محیطی دیگر و از زبان کسانی روایت می‌شود که در اروپا زندگی می‌کنند.»

او از دیدار با آلن کروف، سرهنگ بازنشسته ارتش فرانسه، یاد می‌کند: «او حدود یک سال و نیم پیش از جنگ ۱۲ روزه، ایران را قدرتی منطقه‌ای دانسته و گفته بود ایران در آینده خواهد درخشید.»

مستندساز همچنین به کتابخانه و مرکز فرهنگی اولیویا زمور در پاریس اشاره می‌کند: «پس از هفتم اکتبر، این مرکز با وجود فضای سینمایی و نمایشگاهی، برنامه‌های داخلی خود را متوقف کرد و فعالیت‌هایش را به خیابان برد؛ چراکه مردم در خیابان آماده شنیدن بودند.»

اسلام‌زاده همچنین از ناشر فرانسویی می‌گوید که با هزینه شخصی کتاب مقام معظم رهبری را منتشر کرده بود: «او معتقد بود مردم می‌خواهند بدانند این روحانی که در برابر آمریکا و رژیم صهیونیستی ایستاده و چفیه فلسطینی بر دوش دارد، چه کسی است و چه می‌گوید.»

او اضافه می‌کند: «سال‌ها روایت‌های یک‌طرفه در غرب باعث شده بود بسیاری از صداها شنیده نشود، اما تحولات غزه، رنج مردم فلسطین و موضع‌گیری‌های ایران در حمایت از مقاومت دیگر به‌سادگی قابل پنهان‌سازی نیست و مردم غرب بیش از گذشته در حال پرسیدن و شنیدن هستند.»

وقتی غزه از مرزها عبور کرد

اسلام‌زاده معتقد است آنچه در غزه رخ داد، از یک مسئله سیاسی و منطقه‌ای فراتر رفت و به مسئله‌ای انسانی تبدیل شد: «این اتفاق پرسشی را در ذهن بسیاری از انسان‌های آزاده جهان ایجاد کرد که چرا در برابر چنین کشتاری، مجامع بین‌المللی و نهادهای حقوق بشری سکوت کرده‌اند.»

به گفته او، وقتی صدای مظلومیت فلسطینی‌ها به غرب رسید، انسان‌هایی با ادیان و ملیت‌های مختلف تحت تأثیر قرار گرفتند و نوعی زبان مشترک انسانی شکل گرفت: «این اتفاق نمونه‌ای از امکانی است که در آن یک حقیقت انسانی می‌تواند مرزهای اعتقادی و فرهنگی را پشت سر بگذارد.»

مستندساز این بیداری را در میدان رسانه نیز قابل مشاهده می‌داند و به تولید حدود ۳۵۰ اثر درباره فلسطین پس از طوفان‌الاقصی و پخش برخی آثار مقاومت در تلویزیون چین و کره جنوبی اشاره می‌کند. او همچنین از فیلم‌ساز فلسطینی، رشید مشهراوی، یاد می‌کند که از ساخت فیلم توسط کودکان غزه در شرایط سخت جنگ سخن گفته است.

سوژه‌هایی که هنوز روایت نشده‌اند

اسلام‌زاده می‌گوید: «در اروپا و آمریکا همچنان سوژه‌های بسیاری برای روایت وجود دارد؛ از ورزشکارانی که حاضر نیستند با ورزشکاران رژیم صهیونیستی مسابقه بدهند تا معترضان ضدجنگی که به دلیل فعالیت‌هایشان با محدودیت‌های مختلف روبه‌رو شده‌اند.»

همکاری دو مجموعه فرهنگی و رسانه‌ای

 «طلوع از غرب» محصول همکاری مرکز هنری رسانه‌ای نهضت و مؤسسه فرهنگی هنری اندیشه شهید آوینی است. اسلام‌زاده این همکاری را اتفاقی مبارک برای فیلم می‌داند و می‌گوید تلاش کرده پروژه را با کمترین هزینه پیش ببرد؛ از تهیه ارزان بلیت و اقامت نزد دوستان و آشنایان تا همراه داشتن تجهیزات فیلمبرداری و نور و انجام گفت‌وگوهای متعدد در اروپا.

«طلوع از غرب» در مسیر پخش تلویزیونی و انتشار بین‌المللی

کارگردان و تهیه‌کننده مستند «طلوع از غرب» درباره زمان پخش این مجموعه گفت: نخستین قسمت این مستند سه‌شنبه ۱۴ مهرماه، ساعت ۲۱ از شبکه افق سیما پخش شد. این مجموعه همچنین از شبکه‌های مختلف تلویزیونی به زبان‌های فارسی، عربی، اردو و انگلیسی پخش خواهد شد و پس از آن در پلتفرم‌های مختلف اجتماعی در دسترس مخاطبان قرار می‌گیرد تا روایت حمایت‌های شکل‌گرفته از فلسطین در غرب، به مخاطبان گسترده‌تری برسد.

منبع: خبرگزاری صداوسیما